مبانی بمب های هدایت شونده

در جنگ جهانى دوم براى انهدام هدفى به اندازه آشیانه هواپیما، لازم بود ده‌ها بمب سبک شلیک شود. اما امروزه مى‌توان همین کار را با استفاده از یک بمب هدایت شونده لیزرى مانند GBU12 از یک جنگنده F-14D انجام داد.

 تاکنون دو نوع بمب هوشمند وارد میدان نبرد شده ‌است که عبارتند از بمب‌هاى هدایت شونده IV/IR چشمی/ تلویزیونی و بمب‌هاى هدایت شونده لیزرى. پیشرفت و توسعه‌ی چشم‌گیرى که در زمینه‌ی جنگ افزارهاى هدایت شونده لیزرى صورت گرفته، باعث پیشرفت و ارتقاى دقت سلاح‌هاى هدایت از راه دور شده است. شکل (۲-۹)– انواع بمب GBU بمب‌هاى هدایت شونده لیزرى یا LGB ها از قابلیت تحرک بالایى برخور دارند. این سلاح‌ها به صورت سقوط آزاد فرود مى‌آیند و به هیچ گونه ارتباط الکترونیکى درونى هواپیما احتیاج ندارند. این سلاح‌ها داراى یک سیستم داخلى هدایت نیمه فعال هستند که انرژى لیزر را آشکار کرده و جنگ افزار را به سمت هدفى که توسط یک منبع لیزر خارجى روشن شده رهگیرى می‌نمایند.
 به طور مثال در جنگ ۱۹۹۱ خلیج فارس، ابتدا هواپیمایى که لیدر نام داشت اهداف مورد نظر را با لیزر شناسایى و علامت گذارى مى‌کرد و سپس هواپیماهاى بمب افکن F-117 و F-14D توسط بمب‌هاى لیزرى، اهداف علامت‌گذارى شده را تخریب مى‌کردند. این سیستم حتى می‌تواند از یک منبع مستقر در روى زمین نیز فرمان بگیرد. شکل (۲-۱۰)- عملیات طوفان صحرا F-117 در حال پرتابGBU12 شکل (۲-۱۱)- F-14D در حال پرتاب بمب هدایت لیزری GBU24 شکل (۲- ۱۲)- بمب GBU۱۲ در زیر بال F-16 شکل (۲- ۱۳)- بمب GBU24 در زیر بال F-16 مسیر پرواز LGBها به سه مرحله تقسیم می‌شود: هدایت پرتاب، هدایت پرواز و هدایت نهایى. در خلال مرحله پرتاب، سلاح به مسیر غیر هدایتى که همان مسیر پرواز جنگنده مادر در لحظه آزادسازى است ادامه می‌دهد و همپاى جنگنده حرکت می‌کند. در این مرحله، وضعیت پروازى جنگنده نیز حائز اهمیت است، چرا که قابلیت عملیاتى شدن جنگ افزار LGB به سرعت جنگنده در زمان هدایت نهایى بستگى دارد.
 بنابراین در خلال مرحله پرتاب، سرعت هوا می‌تواند میزان قدرت عملیاتى شدن جنگ افزار را تحت الشعاع خود قرار دهد. همزمان با عمل هدف‌یابى، مرحله گذر نیز آغاز می‌گردد. طىّ این مرحله، سلاح سعى می‌کند که بردار سرعت خود را با راستاى خط دید هدف، به طور خودکار تنظیم نماید. در حین مرحله نهایى، بمب هوشمند لیزرى تلاش می‌کند که هر لحظه بردار سرعتش را موافق و همسوى خط دید قرار دهد. در لحظه‌اى که این تطبیق رخ می‌دهد، انرژى لیزر بازتابش شده روى آشکارسازها، متمرکز می‌شود و به سنسورهای آیرودینامیکى فرمان می‌دهد که مسیر را تعقیب کنند. این عمل موجب می¬شود تا سلاح به صورت یک جسم سنگین با نیروى وزنش به سمت هدف حرکت کند و با آن برخورد نماید. نمایش دهنده‌هاى هدف، تابشگرهاى نیمه فعالى هستند که براى قفل شدن روى هدف به کار گرفته می‌شوند. گیرنده‌هاى بمب هدایت شونده لیزرى از فوتودیودها استفاده می‌کند تا پیام‌هاى مکانى هدف را پیدا کنند. این پیام‌ها به حرکت‌هاى سطحى برگردانده می‌شوند تا سلاح را درست به سمت هدف سوق دهند. یک آشکارساز هوابرد می‌تواند از طریق میدان دید وسیعى که در اختیار دارد اطلاعات مربوط به هدایت را در اختیار خلبان قرار داده و آن‌را مستقیماً روى هدف متمرکز کند و سرانجام به جنگ افزار مربوطه که در اختیار دارد، یک هدف نقطه‌اى را نشان دهد. شکل (۲- ۱۴)- تست سنسورهای LGB توسط پرسنل زمینی پس از این مرحله، موشک یا بمب هوشمند لیزرى می‌تواند در زمانى شلیک شود که خلبان از قفل بودن آشکارساز روى هدف اطمینان دارد و سلسله مراتب مربوط به باز شدن محفظه جنگ افزار به نحو قابل قبولى انجام شده باشد. در هر یک از این مراحل، خلبان، هرگز هدف واقعى را نمى‌بیند و فقط نقطه‌اى را مشاهده می‌کند که به وسیله لیزر، نشانگر موقعیت هدف است.
سامانه‌هاى تجسسى و نمایش دهنده لیزرى از یک روش رمزگذارى پالسى استفاده می‌کنند تا مطمئن شوند که یک پویشگر و یک نمایش دهنده ویژه در یک حالت هماهنگ با یکدیگر در حال کار کردن هستند. هم رمز کردن این دو مجموعه باعث می‌شود سامانه پویشگر تنها روى هدفى که دستگاه نمایش دهنده معلوم می‌کند قفل شود. رمزگذارى پالسى بر پایه فرکانس تکرار پالس صورت خواهد گرفت. رمز می‌تواند بسته به تجهیزات لیزرى که در اختیار است، سه یا چهار رقمى انتخاب شود. رمزگذارى به جنگنده یا هر وسیله جنگى هوایى این امکان را می‌دهد که به طور همزمان یک هدف چندگانه و پیچیده را مورد حمله قرار دهد ضمن آن‌که از عملیات ضد الکترونیک دشمن مصون بماند. در این حالت، جنگ افزارهاى هدایت شونده لیزرى روى رمزهاى مختلف متمرکز می‌شوند. این روش تا زمانى از اطمینان بالایى برخوردار است که چندین هدف با موقعیت برتر ضرورتاً بمباران گردند. این روش همواره با هدایت واحدهاى پشتیبان می‌تواند به صورت همزمان نمایش داده شود و آخرین وضعیت آن اعلام گردد. سامانه‌هاى لیزرى هدایت آتش عبارتند از مسافت سنج‌هاى لیزرى و نمایشگرهاى لیزرى.
این سامانه‌هاى لیزرى می‌توانند براى انسان از سامانه‌هاى آموزشى نظیر MILES و سامانه‌هاى شبیه ساز لیزرى (که براى دفاع در درگیرى هاى هوا به زمین استفاده می‌شود) بسیار خطرناک‌تر باشند. در نتیجه لیزرهاى هدایت آتش نیاز به سنجش دارند تا نگاه مستقیم به پالس‌ها و پرتوهاى آن به عوارض دائمى همچون کورى منجر نشود. LGB یا بمب‌هاى هوشمند لیزرى نوشداروى تمام داستان‌ها و اهداف جنگى نیستند ؛ بلکه به گونه‌اى پیشرفت کرده‌اند که بازیگر انواع دیگرى از جنگ افزارهاى سقوط آزاد باشند که در زاغه‌هاى مخفى نگهدارى می‌شوند. در یک دید وسیع‌تر، LGB ها در هدف قرار دادن مخفیگاه‌ها در وضعیتى با ارتفاع متوسط از قدرت اجرایى فوق العاده‌اى برخوردارند، قدرت مخفى شدن سریع و اغراق آمیز باعث افزایش قدرت تحرک و قابلیت پروازى LGB شده است. معمولاً شلیک در ارتفاع میانى، مشکلات یافتن هدف را کاهش می‌دهد و به سایت‌هاى طراحى هوایى یا زمینى اجازه می‌دهد که به راحتى آن را رهگیرى کنند. اگر سامانه هدایت لیزرى زودتر از موعد روشن شود یا برعکس به موقع روشن نشود، ممکن است LGB هدف را گم کند و به آن اصابت ننماید. طىّ عملیات، به محض روشن شدن انرژى لیزرى،LGB آن‌را مشاهده و در همان زمان اقدام به شلیک از هواپیما یا هر وسیله حامل دیگر می‌کند ولی اگر این عمل زودتر از موعد مناسب صورت گیرد، بمب، هدف را گم نموده و به آن اصابت نمى‌کند.
براى رفع این مشکل، نمایشگر لیزرى باید در زمانى روشن شود که بمب به سمت هدف روانه شده و قصد ویران کردن آن‌را دارد. خلبان به طور یقین مى‌داند که زمان مناسب براى روشن کردن سامانه لیزر چه وقت است. شگردهاى پروازى تهاجمى – تدافعى که از LGBهاى نوین امروزى بهره مى‌گیرند به خوبى کمترین مدت زمان مورد نیاز براى نمایش هدف را اعلام می‌کنند تا سلاح تا زمان رسیدن به هدف و ویران کردن آن هدایت شود. دود، گرد و غبار و نخاله‌هاى معلق در هوا می‌تواند روى کارکرد سلاح‌هاى هدایت شونده لیزرى اثر سوء داشته باشند. پاشیدگى ناشى از بازتابش نور لیزر به وسیله ذرات دود، می‌تواند هدف‌هاى اشتباه را نمایش دهد. باران، برف، مه و ابرهاى رقیق نیز می‌توانند سلاح‌هاى هدایت شونده لیزرى را تحت تاثیر خود قرار دهند. شتاب بیش از حدّ خلبان نیز می‌تواند کاربرد نمایشگرهاى لیزرى را محدود سازد. زیرا خط دید را تحت تأثیر خود قرار خواهد داد. برفى که زمین را مى‌پوشاند، نیز می‌تواند روى دقت سلاح هدایت لیزرى تاثیر منفى داشته باشد. مه و ابرهاى رقیق، میدان دید کاوشگر سلاح هدایت شونده لیزرى را سدّ می‌کند و می‌تواند باعث کاهش زمان هدایت آن شود. در واقع این کاهش میدان دید، احتمال برخورد سلاح به هدف را نیز پایین مى‌آورد. فناورى LGB ها متشکل از سه نسل است که هر یک از آن‌ها به نوعى حاصل تحول یا اصلاح ساز و کار هدایت هستند:

• نسل اول عبارت است از: گروهى از بمب‌هاى هدایت شونده لیزرى با بال‌هاى ثابت.
• نسل دوم شامل: بال‌هاى جمع شونده.
• نسل سوم شامل: نمایشگرهاى نیروى هوایى براى بمب‌هاى هدایت شونده لیزرى کلاس هزار و دو هزار پوندى. شکل (۲- ۱۵)- بمب افکن A-6E واحد هدایت کننده لیزرى به بخش جلویى بمب و یک بال در قسمت عقب آن متصل شده است.

هر سه نسل با نمایشگرهاى رایج در ارتش، نیروى هوایى، نیروى دریایى و زیردریایى سازگارى دارند. نسل دوم و سوم داراى برنامه گزینشى رمز پیش از پرواز می‌باشند. عموماً نسل سوم LGBها را بمب هدایت شونده لیزرى سطح پایین مى‌نامند. زیرا این بمب به نحوى طراحى شده است که در نقطه اوج نسبتاً پایین، براى ارتفاع کم و برد زیاد مورد استفاده قرار گیرد. طىّ عملیات طوفان صحرا، بیشترین استفاده براى حمل بمب‌هاى هدایت شونده لیزرى و شلیک آن‌ها به سمت اهداف مهم به عمل آمد و توانمندى جنگ افزارهاى نیروى دریایى ایالات متحده براى هدایت LGBها کاملاً مفید و مقرون به صرفه بود، تا آن‌جا که یک‌صد و بیست A-E6 حدود ۵ درصد از تمام توان LGB ایالات متحده را در نخستین روز از عملیات طوفان صحرا، روانه منطقه عملیاتى کردند.
بعضى از سامانه‌هاى حسگر لیزرى در شرایط نامساعد جوّى نظیر باد مخالف، باران، مه و حتى رطوبت دچار افت کارایى می‌شوند. نمایشگرهاى LGB ، بمب را به دقت به سمت هدف هدایت و آن را با یک جرقه منفجر می‌کنند. در واقع هر بمب می‌تواند روى یک هدف مستقل و بزرگ تاثیرگذار باشد و مسئولیتش را به نحو احسن و بسیار دقیق انجام دهد. برخی از مشخصات بمب GBU24به قرار ذیل است:

• ماموریت: پشتیبانی هوایی نزدیک، مقابله‌ی هوایی دقیق با ادوات زمینی، حمله ضد شناورهای دریایی
• اهداف: ادوات زمینی متحرک، ادوات ثابت کوچک و بزرگ
• محل خدمت: نیروهای دریایی و هوایی
• وضعیت: عملیاتی • اولین نمونه قابل استفاده: در سال ۱۹۸۳
• روش هدایت پذیری: لیزری
• برد: حدود ۱۰ ناتیکال مایل
• هزینه بهسازی: نامعلوم
• کل هزینهء تولید:۱۳۸ / ۷۲۹ میلیون دلار
• کل هزینهء تمام شده: نامعلوم • هزینه احداث هر واحد تولید کننده: ۵۵ میلیون دلار
• هزینه تجهیز هر یگان رزمی: نامعلوم • تعداد تحویل شده به نیروهای رزمی: ۱۳۱۱۴ فروند
• استفاده کننده‌ها: جنگنده‌های A-6E و A-10 و F-14D و F-15تمامی مدل‌ها و FA-18 تمامی مدل‌ها و F-111

شاید به دلیل سنگینی و حجیم بودن نوع GBU24، این بمب در F-117 مورد استفاده قرار نمی‌گیرد، زیرا F-117 مهمات خود را در درون محفظه‌های مخفی نگهداری می‌کند و حجیم بودن این بمب، مانعی برای نصب آن بر روی F-117 است

برگرفته از کتاب ) مدیریت بحران درحوادث هسته ای )

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

The maximum upload file size: 512 مگابایت. You can upload: image, audio, video, document, other. Links to YouTube, Facebook, Twitter and other services inserted in the comment text will be automatically embedded.